Gümüşhacıköy ‘ün Tarihi

Yerel Tarihi Araştırmacısı Tamer Kısa Gümüşhacıköy İlçesini kuruluş ve ismin verildiği tarihle ilgili bilgiler verdi.  Kısa yaptığı açıklamada; Gümüşhacıköy (m.ö.301 de) Diakopene (Roma Kasabası)-1684’te Kasaba, 1885’te Kaza Merkezidir.

 Belge ve kayıtlarda,Amasya ile birlikte Gümüşhacıköy ve Merzifon’un kuruluşu  Cumhuriyet Öncesi Dönem de gerçekleşmiştir.Hacıköy, Amasya Sancağı İdari Taksimatında, 1576 tarihinde “Gümüş ma’a (birlikte) Hacıköy” diye geçmektedir. 1576-77 tarihlerinde Gümüşhacıköy’ü de, içine alan Sivas ve Amasya civarındaki yerler “Yörük Cema’atleri ve Kışlakları”olarak kayıtlanmıştır.

1684 de, Köprülü Mehmet Paşa Hacıköy’ü Kasaba haline getirmiştir.

12 Temmuz 1819 tarihli bir fermanla, Amasya sancağı kazalarından olan Merzifon ile Merzifonâbâd’ın Gümüşhacıköy Maaden-i Hümayunu’na bağlanmasıyla sancağın kaza sayısı 9’a düşmüştür

İlk düzenli nüfus sayımının yapıldığı 1831 yılında, Gümüş Madeni Amasya Sancağı’na bağlı bir kaza merkezidir.1847 ‘de Amasya ve Çorum Sancağının birleştirilmesi ile Gümüşhacıköy “Hacıköy” olarak, Gümüş ise “Gümüş ma’a Kabakoz” olarak 1856 tarihine kadar, kazalar içerisinde yer almıştır.

(01.05.1847 Tarihinde Sivas Eyaleti’ne bağlı olarak,“Mutasarrıf-ı Livâeyn-i Amasya ve Çorum” olarak 9 yıl birlikte yönetildi. Bu dönemde Sivas Eyaleti’nde 3 Liva(Sancak),48 kaza bulunmaktaydı. Gümüşhacıköy,”Hacıköy” olarak,”Gümüş ma’a Kabakuz” olarak, kazalar içerisinde yer almıştır.1856 da Çorum, Amasya’dan ayrılmıştır).

1871 yılında, Amasya Sancağına “Maden-i Sîm” kazası eklenmiştir.(Kaza statüsü verilmiştir) 1882/1883’de Maden-i Sim Kazasının merkezi Hacıköy’e kaydırıldı, Gümüşhacıköy adı ile yeni bir kaza oluşturuldu.30.07.1899 da tekrar kaza merkezinin Hacıköy’den Gümüş’e taşınması talebinde bulunulmuş,1909 da, Gümüş Madeni Kasabası nahiye yapılarak Gümüşhacıköy’e bağlanmıştır. Belediye tüzel kişiliği 29.03.2009 yılında kaldırılarak tüzel kişiliğin hukuki varlığı sona ermiştir.

1882 de, Mecitözü’ne de, Hacıköy denildiğinden karışmaması için Gümüşhacıköy denmiştir.1863-64 yıllarında kasabanın “Cemare,Artuk-âbâd,Saray,Hacı Yahya,Ada Tepe,Beglik Çaıyı,Ermeni Kilise,Çay” adlarıyla anılan sekiz mahalleye sahip olduğu anlaşılmaktadır.

1885-1887-1889-1891 tarihli Sivas Vilayet Salnamelerinde mezkûr kaza “Maden-i Sîm” şeklinde adlandırılmıştır. Gümüşhacıköy ismi İlk defa karşımıza kaza olarak h.1302(1885) tarihli Devlet Salnamesinde çıkmaktadır. Daha önceki Vilayet ve Devlet Salnamelerinde “Maden-i Sim Kazası” olarak geçen idari birim 1885 tarihli Devlet Salnamesi’nden sonra artık “Gümüşhacıköy Kazası “olarak geçecektir. Ancak bu durum Devlet Salnamelerinde böyle olmakla beraber Vilayet Salnamesinde biraz farklıdır. Sivas Vilayet Salnamesinde “Gümüşhacıköy” ismine kaza olarak ancak h.1321(1903) tarihli Salnâme’de rast gelmekteyiz.

1930 yılına gelindiğinde, İlçe adının Vilayeti Umumi Meclisi’ne “GÜMÜŞELİ” olarak değiştirilmesi Nafız ve Rıza Beyler tarafından teklif edilmiş sonuçsuz kalmıştır.

Milliyet Gazetesi 24.01.1934 Memleket Haberleri baskısındaki haberinde (sayfa:7) “Dahiliye Vekaleti kasaba halkının ismini değiştirmek hususundaki temayüllerini nazarı dikkate almış ve Kaymakamlık vasıtası ile kasabaya hangi ismin verilmesi arzu edildiğini sordurmuştur. Belediye “Zümrüt Ova” veya “Cevher” isimlerini seçerek Dahiliye Vekaletine arz etmiştir. Maamafih halkın bir kısmı “Özyurt” veya “Eltekin” isimlerini daha güzel bulmaktadır. Kasabaya yeni isim verildiği gün büyük merasim yapılacaktır.” diye yazmaktadır.

(Tarih öncesi dönemle birlikte diğer bilgiler kronolojide gösterilmektedir)

Tamer Kısa

Gümüşhacıköy

Yerel Tarih Araştırmaları

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir